Tư vấn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Tư vấn đầu tư nước ngoài không chỉ là bước hỗ trợ thủ tục, mà là nền tảng chiến lược quyết định một dự án xuyên biên giới có thể đi nhanh, đi đúng và đi bền vững hay không. Trong bối cảnh chính sách pháp lý, điều kiện tiếp cận thị trường, ưu đãi đầu tư và rủi ro tuân thủ liên tục thay đổi, mọi quyết định thiếu thông tin đều có thể khiến nhà đầu tư trả giá bằng thời gian, chi phí và cơ hội.

Một đơn vị tư vấn giỏi không đơn thuần “làm hồ sơ”, mà còn giúp bóc tách tính khả thi của dự án, lựa chọn cấu trúc đầu tư phù hợp, nhận diện rào cản pháp lý ngay từ đầu và tối ưu lộ trình triển khai tại Việt Nam. Vậy nhà đầu tư cần hiểu gì để không bước vào thị trường bằng cảm tính, và đâu là những điểm then chốt tạo nên một kế hoạch đầu tư nước ngoài hiệu quả, an toàn và sinh lợi lâu dài?

Luật Đầu Tư 2020 Quy Định Gì Về Đầu Tư Nước Ngoài Tại Việt Nam?

Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 do Quốc hội ban hành ngày 17/6/2020, có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, là văn bản pháp lý nền tảng điều chỉnh hoạt động đầu tư tại Việt Nam, trong đó có hoạt động đầu tư nước ngoài. Bất kỳ nhà đầu tư nước ngoài nào muốn triển khai dự án tại Việt Nam đều phải hiểu rõ ba nội dung cốt lõi: mình thuộc đối tượng nào theo luật, được chọn hình thức đầu tư nào, và ngành mình định đầu tư có bị hạn chế hay không.

Hotline tư vấn: 0367.996.696

Định nghĩa nhà đầu tư nước ngoài và dự án FDI theo pháp luật hiện hành

Theo khoản 19 Điều 3 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch nước ngoài hoặc tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam. Định nghĩa này rõ ràng về tiêu chí: quốc tịch cá nhân hoặc nơi thành lập tổ chức, không phụ thuộc vào nơi đặt văn phòng hay nguồn gốc dòng vốn.

Điều quan trọng là luật phân biệt nhà đầu tư nước ngoài với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Một công ty đã được thành lập tại Việt Nam nhưng có nhà đầu tư nước ngoài góp vốn sẽ được xếp vào nhóm “tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”. Việc phân loại tổ chức kinh tế này căn cứ vào tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài, trong đó ngưỡng quan trọng theo Điều 23 Luật Đầu tư 2020 là trên 50% vốn điều lệ.

Mức phân loại này có ý nghĩa trực tiếp: tổ chức kinh tế thuộc một trong các trường hợp tại khoản 1 Điều 23 Luật Đầu tư 2020 phải đáp ứng điều kiện và thực hiện thủ tục đầu tư như nhà đầu tư nước ngoài khi đầu tư thành lập tổ chức kinh tế khác, góp vốn/mua cổ phần/phần vốn góp hoặc đầu tư theo hợp đồng BCC.

Trước khi triển khai dự án đầu tư thuộc trường hợp phải cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC), nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục cấp IRC theo Điều 37 Luật Đầu tư 2020. Riêng hình thức góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp vào tổ chức kinh tế đang hoạt động không phải là thủ tục cấp IRC, nhưng có thể phải đăng ký góp vốn/mua cổ phần trước khi thay đổi thành viên, cổ đông nếu thuộc các trường hợp tại Điều 26 Luật Đầu tư 2020. 

Xem thêm: Thủ tục tăng vốn đầu tư công ty nước ngoài

5 hình thức đầu tư nước ngoài được pháp luật Việt Nam công nhận

Điều 21 Luật Đầu tư 2020 quy định 5 hình thức đầu tư hợp pháp tại Việt Nam:

• Đầu tư thành lập tổ chức kinh tế: Nhà đầu tư nước ngoài thành lập công ty mới hoàn toàn tại Việt Nam (thường gọi là doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc liên doanh).
• Đầu tư theo hình thức góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp: Tham gia vào doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam mà không cần thành lập pháp nhân mới. Lưu ý: một số ngành hạn chế tỷ lệ sở hữu tối đa theo cam kết WTO hoặc FTA.
• Thực hiện dự án đầu tư: Nhà đầu tư triển khai dự án đầu tư theo nội dung được chấp thuận hoặc đăng ký theo quy định của pháp luật đầu tư, có thể gắn với hoặc không gắn với việc thành lập tổ chức kinh tế mới tùy từng trường hợp.
• Đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC (Business Cooperation Contract): Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng, không thành lập pháp nhân chung, phù hợp với một số ngành nhạy cảm hoặc giới hạn sở hữu nước ngoài.
• Các hình thức đầu tư và loại hình tổ chức kinh tế mới theo quy định của Chính phủ: Điều khoản mở, cho phép Chính phủ bổ sung hình thức mới phù hợp thực tiễn.

Lưu ý thực tế: Mỗi hình thức có quy trình pháp lý và điều kiện khác nhau. Chọn nhầm hình thức có thể khiến hồ sơ phải nộp lại hoặc dẫn đến vi phạm điều kiện tiếp cận thị trường.

Ngành nghề có điều kiện và ngành nghề cấm đầu tư – nhà đầu tư cần biết gì?

Luật Đầu tư 2020 phân chia hoạt động đầu tư kinh doanh thành ba nhóm rõ ràng:

Danh mục ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh theo Điều 6 Luật Đầu tư 2020 gồm 8 nhóm, trong đó có: kinh doanh các chất ma túy; kinh doanh các loại hóa chất, khoáng vật thuộc danh mục cấm; kinh doanh mẫu vật loài thực vật, động vật hoang dã nguy cấp có nguồn gốc khai thác từ tự nhiên theo danh mục luật định; kinh doanh mại dâm; mua bán người, mô, xác, bộ phận cơ thể người, bào thai người; hoạt động kinh doanh liên quan đến sinh sản vô tính trên người; kinh doanh pháo nổ và kinh doanh dịch vụ đòi nợ.

Với ngành nghề có điều kiện, Luật Đầu tư 2020 giao Chính phủ công bố danh mục ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm các ngành chỉ được tham gia theo điều kiện cam kết WTO, FTA hoặc điều kiện pháp luật trong nước. Riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài, cam kết WTO và các Hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam đã tham gia có thể giới hạn hoặc mở rộng tỷ lệ sở hữu vốn tối đa trong từng ngành cụ thể.

Tình huống giả định minh họa (không phải sự kiện có thật): Một doanh nghiệp Nhật Bản muốn đầu tư vào lĩnh vực bán lẻ tại Việt Nam. Theo cam kết WTO và pháp luật chuyên ngành về hoạt động mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, phân phối bán lẻ là lĩnh vực cần rà soát điều kiện tiếp cận thị trường, giấy phép kinh doanh và giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Khi mở cơ sở bán lẻ thứ hai trở đi, doanh nghiệp có thể phải đáp ứng thủ tục kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) nếu không thuộc trường hợp được miễn.

Do đó, ngoài việc xin IRC nếu dự án thuộc diện phải cấp IRC, doanh nghiệp phải rà soát thêm giấy phép kinh doanh và giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Bỏ qua bước rà soát này trước khi nộp hồ sơ là lỗi phổ biến dẫn đến hồ sơ bị yêu cầu bổ sung nhiều lần.

Về dữ liệu thị trường: Theo số liệu công bố năm 2025 về tình hình thu hút đầu tư nước ngoài năm 2024, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 38,23 tỷ USD. Vốn FDI thực hiện đạt khoảng 25,35 tỷ USD, mức giải ngân cao nhất từ trước đến nay. Top quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư lớn gồm: Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hồng Kông và Nhật Bản.

Thẩm quyền cấp IRC và thời hạn xử lý

Theo Luật Đầu tư 2020 và Nghị định 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021 của Chính phủ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 239/2025/NĐ-CP ngày 03/9/2025), thẩm quyền cấp IRC phân theo vị trí địa lý và loại dự án như sau:

Lưu ý: Từ năm 2025, do cải cách tổ chức bộ máy nhà nước, chức năng tiếp nhận và cấp IRC tại một số địa phương đã có sự thay đổi về cơ quan đầu mối. Nhà đầu tư cần xác nhận lại cơ quan tiếp nhận hồ sơ tại địa phương cụ thể trước khi nộp.

Về thời hạn: đối với dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, Nghị định 239/2025/NĐ-CP sửa đổi hướng dẫn theo hướng cơ quan đăng ký đầu tư cấp IRC trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ hợp lệ nếu dự án đáp ứng điều kiện. Dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư có quy trình, cơ quan thẩm định và mốc thời hạn riêng trước khi cấp IRC.

Nhà đầu tư phải xác định: dự án thuộc diện nào?

Không phải mọi dự án đều chỉ cần đăng ký IRC. Luật Đầu tư 2020 phân chia thành hai nhóm:

• Dự án phải được chấp thuận chủ trương đầu tư trước (do Quốc hội, Thủ tướng hoặc UBND tỉnh chấp thuận tùy quy mô và lĩnh vực).
• Dự án chỉ cần đăng ký cấp IRC mà không qua bước chấp thuận chủ trương.

Việc xác định nhầm nhóm này là một trong những lỗi thường gặp nhất, dẫn đến triển khai dự án khi chưa hoàn thành thủ tục pháp lý bắt buộc.

Lưu ý từ Luật sư (Luật Quang Duy)

Trong thực tiễn tư vấn đầu tư nước ngoài, lỗi kỹ thuật pháp lý xảy ra thường xuyên nhất không phải ở khâu soạn hồ sơ, mà ở khâu rà soát pháp lý trước nộp hồ sơ. Cụ thể:

• Nhà đầu tư nộp hồ sơ IRC mà chưa kiểm tra ngành nghề có thuộc diện có điều kiện hay không, dẫn đến bị yêu cầu bổ sung nhiều lần hoặc phải xin thêm giấy phép con song song.
• Nhầm lẫn giữa hình thức góp vốn mua cổ phần và hình thức thành lập tổ chức kinh tế mới, dẫn đến áp dụng sai quy trình và mất thêm thời gian điều chỉnh.
• Không kiểm tra giới hạn tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài trong ngành theo cam kết WTO hoặc FTA trước khi ký hợp đồng góp vốn, dẫn đến hợp đồng góp vốn không thể hoàn thành thủ tục đăng ký hợp pháp.

Nếu dự án của bạn thuộc lĩnh vực có điều kiện hoặc có quy mô lớn, việc rà soát pháp lý tổng thể trước khi nộp bất kỳ hồ sơ nào là bước tiết kiệm chi phí và thời gian nhất. Luật Quang Duy hỗ trợ tư vấn đầu tư nước ngoài từ giai đoạn lập chiến lược pháp lý đến khi hoàn thành IRC và đăng ký doanh nghiệp. Liên hệ: 0367.996.696.

Chọn Hình Thức Đầu Tư Nào Phù Hợp? So Sánh 100% Vốn Ngoại, Liên Doanh và M&A

Ba hình thức phổ biến nhất mà nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn khi vào Việt Nam là: thành lập công ty 100% vốn nước ngoài, liên doanh với đối tác Việt Nam, và góp vốn/mua cổ phần (thường gọi là M&A). Cả ba đều được pháp luật công nhận theo Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 do Quốc hội ban hành ngày 17/6/2020, có hiệu lực từ 01/01/2021. Không có hình thức nào tốt nhất cho tất cả trường hợp. Lựa chọn phụ thuộc vào ngành nghề, mục tiêu kiểm soát, và khả năng chấp nhận rủi ro pháp lý của nhà đầu tư.

Bảng so sánh tổng quan 3 hình thức đầu tư

Lưu ý: Các ước tính thời gian setup phản ánh thực tiễn hành chính phổ biến, không phải quy định thời hạn cứng trong luật đối với từng loại hình cụ thể.

Ưu và nhược điểm của hình thức công ty 100% vốn nước ngoài

Hình thức này cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế mới tại Việt Nam mà không cần đối tác nội địa, theo Điều 22 Luật Đầu tư 2020. Toàn bộ quyền quyết định về chiến lược, nhân sự, tài chính và bảo vệ bí mật thương mại thuộc về nhà đầu tư nước ngoài. Đây là ưu điểm lớn nhất, đặc biệt với các doanh nghiệp sản xuất, công nghệ hoặc dịch vụ có tài sản trí tuệ cần bảo vệ chặt chẽ.

Nhược điểm chính là thủ tục pháp lý phức tạp hơn so với đăng ký doanh nghiệp trong nước: nhà đầu tư phải xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) trước, sau đó mới thực hiện đăng ký doanh nghiệp, và phải tuân thủ đồng thời Luật Đầu tư 2020, Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 ngày 17/6/2020 (hiệu lực 01/01/2021), cùng các điều kiện tiếp cận thị trường theo cam kết WTO và FTA. Với ngành có điều kiện, 100% vốn nước ngoài có thể không được phép hoặc bị giới hạn tỷ lệ, và nhà đầu tư cần rà soát kỹ trước khi triển khai.

Tình huống giả định minh họa: Một doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử của Hàn Quốc muốn thành lập nhà máy tại khu công nghiệp tỉnh Bình Dương. Nếu ngành sản xuất linh kiện điện tử không thuộc danh mục ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường và dự án đáp ứng điều kiện về địa điểm, quy hoạch, môi trường, đất đai, nhà đầu tư có thể thành lập công ty 100% vốn nước ngoài.

Xin IRC tại cơ quan đăng ký đầu tư có thẩm quyền và có thể được xem xét ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp nếu đáp ứng điều kiện ưu đãi theo pháp luật thuế. Đây là trường hợp hình thức 100% vốn nước ngoài có thể là lựa chọn tối ưu và khả thi.

Liên doanh với đối tác Việt Nam – khi nào là lựa chọn tối ưu?

Liên doanh là hình thức thành lập tổ chức kinh tế chung giữa nhà đầu tư nước ngoài và đối tác trong nước, theo Điều 22 Luật Đầu tư 2020. Hình thức này trở nên cần thiết khi pháp luật hoặc cam kết quốc tế giới hạn tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài tối đa trong một ngành cụ thể.

Ví dụ, theo cam kết WTO của Việt Nam, một số phân ngành dịch vụ tài chính, viễn thông, lâm nghiệp giới hạn tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài ở mức nhất định. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư có thể không được thành lập công ty 100% vốn ngoại và liên doanh thường là hình thức pháp lý cần cân nhắc để tham gia thị trường.

Ngoài yếu tố bắt buộc pháp lý, liên doanh còn mang lợi thế thực tiễn: tận dụng quan hệ, thương hiệu và hiểu biết thị trường của đối tác nội địa. Điều này giúp rút ngắn thời gian thâm nhập thị trường, đặc biệt ở các thị trường địa phương hoặc ngành nghề có yếu tố quan hệ lớn.

Nhược điểm chính là rủi ro tranh chấp nội bộ nếu không có thỏa thuận cổ đông (Shareholders’ Agreement) chặt chẽ. Phân chia quyền biểu quyết, cơ chế quyết định và lối ra (exit) nếu không được quy định rõ trong điều lệ và thỏa thuận giữa các bên có thể dẫn đến xung đột sau khi công ty đi vào hoạt động.

Tình huống giả định minh họa: Một công ty fintech Singapore muốn cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán tại Việt Nam. Do lĩnh vực thanh toán thuộc ngành có điều kiện và chịu điều chỉnh bởi pháp luật ngân hàng, nhà đầu tư phải kiểm tra giới hạn sở hữu nước ngoài, điều kiện cấp phép trung gian thanh toán và yêu cầu về đối tác, hạ tầng kỹ thuật. Trong trường hợp không thể sở hữu 100% hoặc cần đáp ứng điều kiện chuyên ngành, liên doanh với đối tác Việt Nam có thể là phương án phù hợp hơn.

M&A xuyên biên giới – cơ hội và rủi ro pháp lý cần lưu ý

M&A (mua bán và sáp nhập) theo nghĩa phổ biến trong đầu tư nước ngoài tại Việt Nam chủ yếu được thực hiện dưới hình thức nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp vào tổ chức kinh tế đang hoạt động tại Việt Nam, theo Điều 24 và Điều 26 Luật Đầu tư 2020.

Theo khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký trước khi thay đổi thành viên/cổ đông nếu thuộc một trong các trường hợp: giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu vốn ngoại tại doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện; giao dịch dẫn đến nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế thuộc khoản 1 Điều 23 nắm giữ trên 50% vốn điều lệ; giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu khi nhà đầu tư nước ngoài đã sở hữu trên 50%.

Hoặc giao dịch liên quan đến tổ chức kinh tế có quyền sử dụng đất tại đảo, xã/phường/thị trấn biên giới, ven biển hoặc khu vực khác có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh. Đây là thủ tục tiên quyết, không thể bỏ qua nếu giao dịch thuộc các trường hợp nêu trên.

Ưu điểm của M&A là cho phép nhà đầu tư tiếp cận nhanh hơn với khách hàng, hợp đồng, nhân sự, cơ sở vật chất và một số nền tảng kinh doanh sẵn có của doanh nghiệp mục tiêu. Tuy nhiên, không phải mọi giấy phép hoặc quyền kinh doanh đều tự động chuyển giao cho nhà đầu tư mới; nhiều giấy phép cần điều chỉnh, thông báo hoặc xin lại tùy quy định chuyên ngành. Với nhà đầu tư muốn thâm nhập thị trường nhanh, đây là lựa chọn rút ngắn đáng kể thời gian go-to-market.

Rủi ro pháp lý trong M&A xuyên biên giới cao hơn đáng kể so với hai hình thức còn lại. Rủi ro phát sinh chủ yếu ở các nhóm sau:

• Rủi ro pháp lý tại doanh nghiệp mục tiêu: nợ thuế, tranh chấp lao động, giấy phép chưa được gia hạn, vi phạm môi trường hoặc quyền sử dụng đất chưa hợp lệ mà nhà đầu tư mới kế thừa sau giao dịch.
• Rủi ro về điều kiện tiếp cận thị trường: Nếu doanh nghiệp mục tiêu kinh doanh ngành có điều kiện, giao dịch có thể không được chấp thuận hoặc phải điều chỉnh tỷ lệ vốn.
• Rủi ro cạnh tranh: Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 do Quốc hội ban hành ngày 12/6/2018, có hiệu lực từ 01/7/2019, yêu cầu thông báo tập trung kinh tế trong một số trường hợp. Giao dịch M&A vượt ngưỡng theo quy định phải được Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xem xét trước khi hoàn tất.

Lưu ý từ Luật sư (Luật Quang Duy)

Trong thực tiễn tư vấn M&A cho nhà đầu tư nước ngoài, bỏ qua hoặc rút gọn giai đoạn thẩm định pháp lý (legal due diligence) là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tranh chấp hậu M&A. Các lỗi thường gặp bao gồm:

• Không kiểm tra lịch sử pháp lý về quyền sử dụng đất của doanh nghiệp mục tiêu, dẫn đến phát sinh tranh chấp hoặc không thể thế chấp tài sản sau khi nhận chuyển nhượng.
• Không rà soát điều lệ và thỏa thuận cổ đông hiện hành của doanh nghiệp mục tiêu, dẫn đến phát hiện điều khoản hạn chế chuyển nhượng (right of first refusal, drag-along, tag-along) chỉ sau khi hợp đồng đã ký.
• Không kiểm tra nghĩa vụ thuế còn tồn đọng, dẫn đến nhà đầu tư mới có thể phải gánh rủi ro tài chính, nghĩa vụ khắc phục hoặc tranh chấp bồi hoàn sau khi hoàn thành giao dịch.

Trọng tâm thẩm định pháp lý (legal due diligence) trong M&A cần bao gồm:

• Tư cách pháp lý và lịch sử thay đổi đăng ký của doanh nghiệp mục tiêu
• Tình trạng giấy phép, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và các giấy phép con
• Tình trạng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất
• Hợp đồng lao động, thoả ước lao động tập thể và các nghĩa vụ lao động tồn đọng
• Nghĩa vụ thuế và tình trạng kiểm tra thuế
• Các hợp đồng thương mại trọng yếu và điều khoản thay đổi kiểm soát (change of control)
• Tranh chấp đang tiến hành hoặc có nguy cơ phát sinh

Quy Trình Tư Vấn Đầu Tư Nước Ngoài Từ A đến Z – Minh Bạch, Nhanh Chóng và Đúng Luật

Để triển khai dự án đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đúng luật, nhà đầu tư thường phải trải qua 4 giai đoạn chính: đánh giá tính khả thi và lựa chọn cơ cấu, chuẩn bị hồ sơ và xin cấp IRC nếu thuộc diện phải cấp, đăng ký kinh doanh cùng các giấy phép con, và duy trì tuân thủ pháp lý sau cấp phép.

Các mốc thời gian trên là ước tính thực tiễn cho dự án thông thường. Dự án phải qua chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ kéo dài hơn tùy quy mô và cơ quan thẩm quyền.

Giai đoạn 1 — Đánh giá tính khả thi và lựa chọn cơ cấu đầu tư

Đây là bước nền tảng và quan trọng nhất trong toàn bộ quy trình. Bỏ qua hoặc thực hiện sơ sài giai đoạn này là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến hồ sơ bị trả lại, yêu cầu bổ sung nhiều lần hoặc phải thay đổi cơ cấu đầu tư sau khi đã triển khai.

Nội dung cần xác định trong giai đoạn này:

• Ngành nghề và điều kiện tiếp cận thị trường: Xác định ngành nghề dự kiến có thuộc danh mục ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài theo điểm a khoản 2 Điều 9 Luật Đầu tư 2020 hay không, và đối chiếu với cam kết WTO, FTA mà Việt Nam là thành viên.
• Hình thức đầu tư phù hợp: Chọn giữa thành lập tổ chức kinh tế mới (Điều 22), góp vốn/mua cổ phần (Điều 24–26), hợp đồng BCC hoặc hình thức khác theo Điều 21 Luật Đầu tư 2020.
• Địa điểm thực hiện dự án: Dự án trong khu công nghiệp/khu kinh tế có thể được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về thuế, đồng thời cơ quan cấp IRC cũng khác so với dự án ngoài khu.
• Quy mô và loại dự án: Xác định dự án có thuộc diện phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư trước khi cấp IRC hay không, theo các Điều 30, 31, 32 Luật Đầu tư 2020 (thẩm quyền của Quốc hội, Thủ tướng, UBND cấp tỉnh tùy quy mô và lĩnh vực).

Lưu ý pháp lý: Luật Đầu tư 2020 áp dụng nguyên tắc nhà đầu tư nước ngoài được tiếp cận thị trường như nhà đầu tư trong nước, trừ ngành nghề thuộc danh mục hạn chế tiếp cận thị trường. Nghĩa là cần kiểm tra ngành dự kiến có thuộc nhóm chưa được tiếp cận thị trường hoặc tiếp cận thị trường có điều kiện hay không, đồng thời đối chiếu Phụ lục I Nghị định 31/2021/NĐ-CP, Nghị định 239/2025/NĐ-CP và cam kết WTO/FTA tương ứng.

Giai đoạn 2 – Chuẩn bị hồ sơ và xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC)

IRC là văn bản pháp lý bắt buộc đối với nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam, trước khi tiến hành đăng ký doanh nghiệp, trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ như thành lập doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo hoặc quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo theo Điều 22 Luật Đầu tư 2020.

Căn cứ Điều 37, Điều 38 Luật Đầu tư 2020 và hướng dẫn tại Nghị định 31/2021/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 239/2025/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị cấp IRC đối với dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư gồm các nhóm tài liệu chính sau:

Checklist hồ sơ IRC (dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương):

• Văn bản đề nghị thực hiện dự án đầu tư
• Bản sao hộ chiếu (nhà đầu tư cá nhân) hoặc bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc tài liệu tương đương (nhà đầu tư tổ chức)
• Đề xuất dự án đầu tư, trong đó nêu rõ mục tiêu, quy mô, vốn đầu tư, phương án huy động vốn, địa điểm, thời hạn, tiến độ thực hiện và nhu cầu về lao động
• Tài liệu chứng minh năng lực tài chính của nhà đầu tư (báo cáo tài chính 2 năm gần nhất hoặc cam kết hỗ trợ tài chính của công ty mẹ, cam kết cho vay của tổ chức tín dụng hoặc tài liệu tương đương)
• Đề xuất nhu cầu sử dụng đất hoặc tài liệu về địa điểm thực hiện dự án
• Giải trình công nghệ sử dụng (nếu dự án thuộc diện phải giải trình)
• Tài liệu khác theo quy định pháp luật chuyên ngành nếu có

Tài liệu do cơ quan nước ngoài cấp thường phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng/chứng thực theo yêu cầu thực tiễn hành chính tại Việt Nam, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế hoặc quy định chuyên ngành.

Tình huống giả định minh họa : Một nhà đầu tư cá nhân người Nhật Bản muốn thành lập công ty sản xuất phụ kiện điện tử tại khu công nghiệp tỉnh Hải Phòng. Dự án có tổng vốn đầu tư dưới ngưỡng phải chấp thuận chủ trương. Nhà đầu tư nộp hồ sơ đề nghị cấp IRC tại Ban Quản lý khu công nghiệp Hải Phòng. Hồ sơ bị yêu cầu bổ sung vì tài liệu chứng minh năng lực tài chính chưa đủ sức chứng minh khả năng góp vốn và triển khai dự án theo quy mô đăng ký. Sau khi bổ sung tài liệu phù hợp, hồ sơ được xem xét theo thời hạn quy định.

Bài học: Tài liệu năng lực tài chính là điểm bổ sung hồ sơ thường gặp nhất, đặc biệt với nhà đầu tư cá nhân nước ngoài.

Giai đoạn 3- Đăng ký kinh doanh, mã số thuế và các giấy phép con

Sau khi nhận IRC, nhà đầu tư tiến hành đăng ký thành lập doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14. Mã số thuế được cấp đồng thời với mã số doanh nghiệp trong quy trình đăng ký tích hợp hiện hành.

Các bước tiếp theo sau khi có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp:

• Góp vốn điều lệ đúng thời hạn: Đối với công ty TNHH, thành viên phải góp đủ vốn trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo Điều 47 Luật Doanh nghiệp 2020. Đối với công ty cổ phần, cổ đông phải thanh toán đủ số cổ phần đã đăng ký mua trong thời hạn 90 ngày theo Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020, trừ trường hợp điều lệ hoặc hợp đồng đăng ký mua cổ phần quy định thời hạn ngắn hơn. Vi phạm nghĩa vụ này dẫn đến hậu quả pháp lý theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020.
• Mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA): Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài tham gia hợp đồng BCC hoặc trực tiếp thực hiện dự án PPP không thành lập doanh nghiệp dự án phải mở và sử dụng tài khoản vốn đầu tư trực tiếp theo quy định quản lý ngoại hối. Một số giao dịch góp vốn/mua cổ phần không thuộc diện đầu tư trực tiếp có thể thực hiện qua tài khoản vốn đầu tư gián tiếp, nên cần phân loại đúng bản chất giao dịch trước khi chuyển tiền.
• Giấy phép con theo ngành nghề: Một số ngành nghề yêu cầu giấy phép chuyên ngành riêng hoặc văn bản xác nhận/điều kiện chuyên ngành, ví dụ: giấy phép môi trường, văn bản về phòng cháy chữa cháy, giấy phép an toàn thực phẩm, giấy phép quảng cáo… theo các luật chuyên ngành tương ứng. Nhà đầu tư cần xác định sớm danh mục giấy phép này để tránh chậm trễ khi đưa dự án vào hoạt động.
• Đăng ký lao động nước ngoài: Nếu doanh nghiệp FDI có nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài, phải thực hiện thủ tục đề nghị xác nhận nhu cầu và xin cấp giấy phép lao động theo Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 và Nghị định hướng dẫn.

Giai đoạn 4 – Hỗ trợ tuân thủ pháp lý sau cấp phép (ongoing compliance)

Nhiều nhà đầu tư nước ngoài tập trung nguồn lực vào giai đoạn xin giấy phép và xem nhẹ nghĩa vụ pháp lý liên tục sau đó. Đây là quan niệm sai. Rủi ro bị xử phạt hành chính hoặc thu hồi giấy phép phần lớn phát sinh trong giai đoạn vận hành, không phải khi mới thành lập.

Các nghĩa vụ tuân thủ định kỳ bắt buộc:

• Báo cáo đầu tư định kỳ: Theo Điều 72 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư phải báo cáo tình hình thực hiện dự án đầu tư theo quy định của Chính phủ. Nghị định 31/2021/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, hướng dẫn liên quan quy định chi tiết về chế độ báo cáo định kỳ qua Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư.
• Cập nhật thay đổi dự án: Các thay đổi làm thay đổi nội dung IRC hoặc thuộc trường hợp phải điều chỉnh chủ trương đầu tư/điều chỉnh dự án phải thực hiện thủ tục điều chỉnh theo quy định của Luật Đầu tư 2020.
• Kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm: Doanh nghiệp FDI có nghĩa vụ kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm theo quy định pháp luật về kế toán và kiểm toán.
• Gia hạn giấy phép con: Theo dõi thời hạn hiệu lực của từng giấy phép chuyên ngành để nộp hồ sơ gia hạn trước khi hết hạn.

Lưu ý từ Luật sư (Luật Quang Duy)

Ba lỗi vi phạm tuân thủ phổ biến nhất trong giai đoạn vận hành doanh nghiệp FDI tại Việt Nam:

• Không nộp báo cáo tình hình thực hiện dự án đầu tư định kỳ theo Điều 72 Luật Đầu tư 2020 và Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Đây là vi phạm hành chính có thể bị xử phạt theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư.
• Không thực hiện thủ tục điều chỉnh IRC hoặc thủ tục điều chỉnh dự án khi thay đổi nội dung làm thay đổi giấy chứng nhận, quyết định chấp thuận hoặc điều kiện thực hiện dự án, dẫn đến sai lệch giữa thực tế hoạt động và hồ sơ pháp lý đang có hiệu lực.
• Góp vốn điều lệ không đủ hoặc không đúng hạn 90 ngày theo quy định tương ứng tại Luật Doanh nghiệp 2020. Lỗi này thường phát sinh khi nhà đầu tư chờ hoàn thiện tài khoản DICA trước khi chuyển vốn, dẫn đến trễ mốc pháp lý.

Best practices trước khi nộp bất kỳ hồ sơ nào:

• Xác nhận ngành nghề và tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài tối đa áp dụng cho ngành đó trước khi chuẩn bị hồ sơ
• Chuẩn bị tài liệu tài chính của công ty mẹ được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật có công chứng đầy đủ
• Lựa chọn địa điểm trong KCN/KKT nếu dự án phù hợp và muốn tối ưu ưu đãi thuế

Kết Luận

Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam là cơ hội thực sự, nhưng khung pháp lý không đơn giản. Từ việc xác định ngành nghề có điều kiện, lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp, đến duy trì tuân thủ sau cấp phép, mỗi bước đều đòi hỏi nền tảng pháp lý vững và am hiểu thực tiễn thủ tục hành chính tại Việt Nam.

Hiểu đúng luật từ đầu giúp nhà đầu tư tránh được phần lớn rủi ro phát sinh, tiết kiệm thời gian và chi phí điều chỉnh về sau.

Nếu bạn đang chuẩn bị triển khai dự án đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và cần được tư vấn cụ thể, hãy liên hệ Luật Quang Duy để được hỗ trợ trực tiếp: Hotline: 0367.996.696.